Een veilig schoolklimaat
Extreme uitingen van geweld of langdurige pesterijen zijn er vaak de oorzaak van dat de veiligheid van een school plotseling in de schijnwerpers komt te staan. Scholen zijn geneigd op dergelijke incidenten met eenmalige maatregelen te reageren: kluisjes voor persoonlijke spullen, goed hang en sluitwerk en de beruchte detectiepoortjes bij de ingang. Maar voor een veilig schoolklimaat is meer nodig.
Incidenten vormen dikwijls de aanleiding om stil te staan bij de veiligheid op school. Maar om daadwerkelijk een veilig schoolklimaat en een veilige school realiseren, is het blussen van brandjes niet voldoende. Daarvoor is een planmatige en systematische aanpak noodzakelijk. Zo’n aanpak kan in vijf stappen verlopen.
1. In kaart brengen van de huidige situatie
2. Formuleren van haalbare doelen
3. Nagaan welke maatregelen nodig zijn
4. Uitvoeren van de maatregelen
5. Evaluatie van het gevoerde beleid
Weet hebben van de mate waarin normoverschrijdend en crimineel gedrag voor komen, biedt een school de eerste aanknopingspunten voor eventuele actieplannen. Voorwaarde voor succesvol handelen is verder dat het schoolklimaat dergelijk gedrag niet tolereert en dat personeel, leerlingen en hun ouders zich veilig voelen om problemen te melden. Bovendien is bewust veiligheidsbeleid van belang: anticiperen op mogelijke incidenten, duidelijke regels en afspraken hoe met normoverschrijdend en crimineel gedrag om te gaan, en aandacht voor de veiligheid in het schoolgebouw en de omgeving.
De meest voorkomende vormen van crimineel gedrag zijn het stelen van eigendommen (17%), iemand opzettelijk lastig vallen (14%) en dingen bekladden (11%). Eveneens gemeld: een fiets vernielen (7,5%), een brandje aansteken (5%) en iemand bedreigen met een mes of iets dergelijks (4%). Ongeveer een kwart van de leerlingen bezit één of meer voorwerpen die als wapen bedoeld zijn: veelal een mes, stiletto of knuppel. Twintig procent van de leerlingen heeft wel eens softdrugs gebruikt; vijf procent wel eens harddrugs.
Pesten, agressie, geweld en wapens horen niet thuis op een school.Toch liegen de cijfers er niet om. Op veertig procent van de scholen wordt ernstig gepest zelfs met fysiek geweld en heeft 53 procent van de leraren tijdens het werk te maken met agressie en geweld. Alarmerend dus.
Pesten komt veelvuldig voor op school: circa 40% van de leerlingen wordt gepest en eveneens zo’n 40% pest zelf medeleerlingen. De leerlingen zijn vooral slachtoffer van gemeen uitschelden door medeleerlingen: 40% van de leerlingen meldt dit. Zo’n 15% van de leerlingen geeft aan uitgescholden te zijn door leraren. Storend schoolgedrag betreft volgens de leerlingen vooral het verstoren van lessen (51%) en het gemeen uitschelden van medeleerlingen (36%). Circa een kwart van de leerlingen heeft wel eens een leraar uitgescholden.
Veel leerlingen (85%) melden dat leraren hun boosheid wel eens op hen afreageren en de helft geeft aan dat de leraren soms leerlingen negeren of kwetsen en hun macht misbruiken.
De school stelt duidelijke regels, en neemt maatregelen wanneer leerlingen zich niet aan deze regels houden.
Het beleid ten aanzien van geweld is volgens de meeste leraren een incidentenbeleid; een draaiboek voor het omgaan ermee ontbreekt dan ook vaak.
